Płytki do noży tokarskich: oznaczenia i typy 2025

Świat obróbki skrawaniem to prawdziwa dżungla symboli i norm. Zanim zagłębimy się w tajniki toczenia, warto przyjrzeć się temu, co kryje się za enigmatycznymi literami i cyframi, które stanowią serce narzędzi skrawających. Mówimy tu oczywiście o płytkach do noży tokarskich oznaczenia, a konkretnie o systemach klasyfikacji, które ułatwiają nam życie w tym złożonym świecie. Krótko rzecz ujmując, te oznaczenia to klucz do zrozumienia przeznaczenia i właściwości płytki, pozwalający dobrać odpowiednie narzędzie do konkretnego zadania.

• Płytki tokarskie TNMG i TNMM różnice i zastosowanie
• Materiały płytek tokarskich: węgliki spiekane i gatunki
• Dobór płytek tokarskich do rodzaju obróbki i materiału
• Q&A

Płytki tokarskie TNMG i TNMM różnice i zastosowanie

Płytki tokarskie TNMG i TNMM to dwaj popularni przedstawiciele rodziny narzędzi skrawających o kształcie trójkątnym, dedykowanych do obróbki skrawaniem metodą toczenia.

Chociaż obie płytki wyglądają na pierwszy rzut oka podobnie, w rzeczywistości kryją się za nimi fundamentalne różnice wpływające na ich zastosowanie i wydajność.

Najważniejsza różnica dotyczy liczby krawędzi tnących i konstrukcji.

Przeczytaj również o Płytki tokarskie rodzaje

Płytka tokarska TNMG posiada aż sześć krawędzi tnących po trzy z każdej strony.

Wyobraźmy sobie scenę, gdy podczas intensywnej pracy jedna krawędź ulegnie zużyciu.

Wystarczy obrócić płytkę i można kontynuować pracę kolejnymi trzema krawędziami, a następnie ponownie obrócić, uzyskując pełne wykorzystanie narzędzia.

Zobacz także Płytki do noży tokarskich Katalog

Ta cecha czyni płytki TNMG niezwykle ekonomicznymi i wszechstronnymi, idealnymi do szerokiego zakresu zastosowań, od obróbki zgrubnej po półwykończeniową, a nawet wykańczającą, w zależności od wybranego gatunku i geometrii łamacza wióra.

Ich uniwersalność sprawia, że często stanowią podstawowy element wyposażenia tokarskiego każdego warsztatu.

Z drugiej strony mamy płytki tokarskie TNMM, które są projektowane z myślą o bardziej specyficznych zadaniach.

Sprawdź Jakie płytki do noży tokarskich

Te płytki wieloostrzowe posiadają trzy krawędzie tnące.

Kluczowa dla ich konstrukcji jest płaska podstawa.

Ta cecha, choć na pozór drobna, ma ogromne znaczenie praktyczne.

Płaska podstawa płytki TNMM przylega większą powierzchnią do gniazda noża tokarskiego, co znacząco zwiększa sztywność całego układu narzędziowego.

To z kolei przekłada się na możliwość prowadzenia obróbki z dużo większymi posuwami i głębokościami skrawania, charakterystycznymi dla obróbki zgrubnej.

Gdy musimy szybko usunąć dużą ilość materiału, minimalizując drgania i zapewniając stabilność procesu, płytka TNMM staje się nieocenionym narzędziem.

Przypomina to wybór między delikatnym pędzlem a szerokim wałkiem malarskim każde narzędzie ma swoje optimum zastosowania w zależności od tego, czy zależy nam na precyzyjnych detalach czy na szybkim pokryciu dużej powierzchni.

Obie płytki, TNMG i TNMM, są przeznaczone do stosowania w nożach tokarskich składanych, gdzie są mocowane mechanicznie, najczęściej za pomocą śruby.

Sposób mocowania, wykorzystujący centralny otwór w płytce, jest standardem w nowoczesnym toczeniu.

Taki system zapewnia szybką i łatwą wymianę zużytej płytki, co jest kluczowe dla efektywności produkcji.

Noże składane dedykowane do płytek o kształcie trójkątnym są powszechnie dostępne i oferowane przez wielu producentów narzędzi skrawających.

Można je spotkać zarówno jako standardowe noże do toczenia zewnętrznego, jak i w postaci wytaczaków do obróbki otworów.

Dobierając nóż, należy upewnić się, że jego gniazdo jest kompatybilne z wybranym typem płytki (TNMG lub TNMM) pod względem rozmiaru i kształtu.

Podsumowując, kluczowa różnica między TNMG a TNMM tkwi w liczbie krawędzi tnących (sześć vs. trzy) i konstrukcji podstawy (profilowana vs. płaska).

TNMG to wszechstronny "koń roboczy" do różnorodnych zastosowań, natomiast TNMM to specjalista do zadań wymagających maksymalnej sztywności i wydajności przy obróbce zgrubnej.

Zrozumienie tych różnic pozwala świadomie dobierać odpowiednie narzędzia, optymalizując proces toczenia pod kątem jakości, wydajności i kosztów.

To jak w sztuce malarz wie, kiedy użyć akwareli, a kiedy farb olejnych; technolog obróbki skrawaniem wie, kiedy sięgnąć po TNMG, a kiedy po TNMM.

Materiały płytek tokarskich: węgliki spiekane i gatunki

Materiał, z którego wykonana jest płytka tokarska, ma fundamentalne znaczenie dla jej wydajności i trwałości, wpływając bezpośrednio na parametry skrawania, jakość powierzchni obrobionej oraz żywotność narzędzia.

Współcześnie dominującym materiałem do produkcji płytek skrawających są węgliki spiekane, znane potocznie jako widia.

Węgliki spiekane to zaawansowane technologicznie kompozyty, które charakteryzują się niezwykłą twardością, odpornością na ścieranie i wysoką temperaturę, co czyni je idealnym materiałem do pracy w ekstremalnych warunkach towarzyszących obróbce skrawaniem.

Historia węglików spiekanych sięga początków XX wieku i związana jest z poszukiwaniem materiałów narzędziowych, które mogłyby sprostać rosnącym wymaganiom przemysłu.

Na początku istniały tylko trzy podstawowe gatunki węglika spiekanego, które stanowiły swoiste kamienie milowe w rozwoju technologii skrawania.

Były to gatunki oznaczane symbolami: S, H i U.

Gatunek S był przeznaczony do obróbki stali, z podziałem na podgrupy w zależności od rodzaju obróbki: S10 do obróbki wykańczającej, S20 do obróbki średnio-zgrubnej, a S30 do obróbki typowo zgrubnej.

To proste oznaczenie P, M i K stosowane do dziś i stanowi fundament do wyboru właściwej płytki, to taka mapa drogowa dla każdego tokarza.

Gatunek H, jak łatwo się domyślić, był dedykowany do obróbki żeliwa materiału o specyficznych właściwościach skrawalnościowych, wymagającego narzędzi o wysokiej odporności na kruche pękanie.

Natomiast gatunek U był uniwersalnym rozwiązaniem, przeznaczonym do obróbki zarówno materiałów dających długi, jak i krótki wiór, co czyniło go przydatnym w szerokim spektrum zastosowań.

To było swego rodzaju „narzędzie do wszystkiego”, choć często kosztem optymalnej wydajności w konkretnym zastosowaniu.

Współczesna produkcja węglików spiekanych jest nieporównywalnie bardziej zaawansowana i złożona.

Gatunków węglika spiekanego jest obecnie bardzo dużo, a każdy producent narzędzi skrawających posiada własne, często bardzo rozbudowane systemy oznaczania gatunków.

Te indywidualne oznaczenia odzwierciedlają specyficzny skład chemiczny, wielkość ziarna węglika, zawartość lepiszcza (najczęściej kobaltu) oraz rodzaj i grubość nanoszonych na płytkę powłok.

Powłoki, takie jak PVD (Physical Vapor Deposition) czy CVD (Chemical Vapor Deposition), stanowią dodatkową warstwę ochronną, która jeszcze bardziej zwiększa twardość, odporność na ścieranie i temperaturę, a także zmniejsza tarcie między płytką a obrabianym materiałem.

Dobór odpowiedniego gatunku węglika spiekanego jest kluczowy dla osiągnięcia optymalnych wyników obróbki.

Niewłaściwy dobór może prowadzić do przyspieszonego zużycia płytki, pogorszenia jakości powierzchni, a nawet uszkodzenia narzędzia lub przedmiotu obrabianego.

Producenci narzędzi dostarczają szczegółowe katalogi i tabele zastosowań, które pomagają w wyborze właściwego gatunku w zależności od obrabianego materiału, rodzaju obróbki (zgrubna, półwykończeniowa, wykańczająca), a nawet warunków skrawania (np. obróbka na sucho lub z chłodziwem).

Należy pamiętać, że "gatunek na stal" nie zawsze będzie odpowiedni do wszystkich rodzajów stali stal nierdzewna, stale żaroodporne czy hartowane wymagają często zupełnie innych, specyficznych gatunków węglików spiekanych i powłok.

To jak dobór odpowiedniego składu farby dla konkretnej powierzchni inny pigment i spoiwo sprawdzi się na drewnie, a inny na metalu.

W skrócie, węgliki spiekane stanowią serce nowoczesnych płytek tokarskich, a ich różnorodność gatunkowa, wzbogacona o zaawansowane powłoki, pozwala na precyzyjne dopasowanie narzędzia do specyficznych wymagań niemal każdego zadania w toczeniu.

Zrozumienie oznaczeń i właściwości poszczególnych gatunków jest nieodzowne dla każdego, kto dąży do optymalizacji procesów obróbczych i osiągnięcia najlepszych rezultatów.

Dobór płytek tokarskich do rodzaju obróbki i materiału

Prawidłowy dobór płytki do noży tokarskich jest absolutnie kluczowy dla efektywnej i wydajnej obróbki skrawaniem.

To jak dobór odpowiedniego stroju na daną okazję nie pójdziemy w garniturze na plażę, ani w stroju kąpielowym na bal.

System oznaczeń płytek tokarskich, szczególnie ten zgodny z normą ISO, stanowi dla nas swoisty przewodnik po tym złożonym świecie, ułatwiając poruszanie się wśród szerokiej gamy produktów oferowanych przez różnych producentów.

ISO ustandaryzowało podstawowe kategorie materiałów obrabianych i rodzajów obróbki, przypisując im konkretne oznaczenia literowe, a nawet kolory.

Ten system obejmuje sześć głównych grup materiałowych, z których każda ma swoje specyficzne wyzwania dla narzędzia skrawającego:

• P stal (kolor niebieski): Jest to najczęściej obrabiany materiał. Stale różnią się znacznie pod względem twardości, struktury i skrawalności. Płytki do stali muszą być odporne na zużycie ścierne i wysoką temperaturę.
• M stal nierdzewna (kolor żółty): Stale nierdzewne mają tendencję do utwardzania się podczas skrawania i generują długie, trudne do łamania wióry. Wymagają płytek o dobrej ciągliwości i odpowiednich łamaczach wióra.
• K żeliwo (kolor czerwony): Żeliwo jest materiałem kruchym, dającym krótki wiór. Płytki do żeliwa powinny charakteryzować się wysoką odpornością na ścieranie i kruche pękanie.
• N materiały nieżelazne (kolor zielony): Grupa ta obejmuje szeroką gamę materiałów, takich jak aluminium, miedź, brąz. Są to materiały miękkie, które mają tendencję do nalepiania się na narzędzie. Wymagają płytek o ostrej krawędzi skrawającej i gładkiej powierzchni natarcia.
• S materiały żaroodporne (kolor brązowy): Stopni żaroodporne, często stosowane w przemyśle lotniczym i energetycznym, są wyjątkowo trudne w obróbce. Charakteryzują się wysoką twardością w podwyższonych temperaturach i dużą skłonnością do utwardzania podczas skrawania. Wymagają płytek o bardzo wysokiej twardości i odporności na temperaturę.
• H materiały hartowane (kolor siwy): Materiały te (stale hartowane, żeliwo hartowane) są bardzo twarde i kruche. Obróbka tych materiałów odbywa się najczęściej na sucho i wymaga płytek o wyjątkowo wysokiej twardości, często wykonanych z materiałów takich jak CBN (azotek boru sześcienny).

System ISO to punkt wyjścia. Producenci narzędzi skrawających idą znacznie dalej, oferując płytki z różnymi geometriami łamaczy wióra i gatunkami węglika, dostosowanymi do konkretnych operacji w ramach każdej grupy materiałowej (np. obróbka zgrubna, półwykończeniowa, wykańczająca).

Wybór odpowiedniego łamacza wióra jest równie ważny co dobór gatunku materiału płytki.

Łamacz wióra kształtuje wiór powstający podczas skrawania, wpływając na jego formę, wielkość i kierunek odprowadzania.

Dobrze dobrany łamacz zapobiega powstawaniu długich, zaplątujących się wiórów, które mogą stanowić zagrożenie dla operatora i pogorszyć jakość powierzchni.

Rozważmy przykład: obróbka zgrubna stali (grupa P).

Do tego celu zazwyczaj wybieramy płytki z mocnym łamaczem wióra i gatunkiem węglika o wysokiej wytrzymałości, zdolnym wytrzymać duże obciążenia i temperaturę.

Jeżeli jednak przechodzimy do obróbki wykańczającej tej samej stali, będziemy potrzebować płytki z ostrymi krawędziami tnącymi, gładką powierzchnią natarcia i łamaczem generującym krótki wiór, co pozwoli uzyskać gładką powierzchnię i precyzyjne wymiary.

W tym przypadku często stosuje się gatunki węglików spiekanych z cieńszymi, bardziej zaawansowanymi powłokami, które zapewniają lepszą jakość powierzchni i dłuższą żywotność narzędzia przy małych głębokościach skrawania i posuwach.

Nie zapominajmy, że płytki, w tym TNMG i TNMM, muszą być dopasowane do narzędzia oprawkowego, czyli noża tokarskiego lub wytaczaka.

Ich gniazdo musi idealnie pasować do kształtu i rozmiaru płytki, zapewniając stabilne mocowanie.

Wielu renomowanych producentów narzędzi, oferuje szeroki wybór noży i wytaczaków kompatybilnych z popularnymi typami płytek.

Dobierając narzędzie oprawkowe, należy wziąć pod uwagę nie tylko typ płytki, ale także jej rozmiar, kąt przyłożenia oraz kąt natarcia, które powinny być dopasowane do specyfiki obrabianego detalu i maszyny.

Na przykład, noże do toczenia wewnętrznego (wytaczaki) mają często inne kąty niż noże do toczenia zewnętrznego, aby umożliwić efektywną obróbkę w ograniczonej przestrzeni otworu.

Podsumowując, prawidłowy dobór płytek tokarskich to wieloaspektowy proces, który wymaga uwzględnienia rodzaju obrabianego materiału, typu obróbki, geometrii płytki, gatunku węglika i powłoki, a także dopasowania narzędzia oprawkowego.

System ISO i katalogi producentów stanowią nieocenioną pomoc w tym procesie, ale ostateczna decyzja często opiera się na doświadczeniu i praktyce operatora maszyny lub technologa obróbki skrawaniem.

To niczym gra w szachy każdy ruch (wybór płytki) ma swoje konsekwencje, a zwycięstwo (optymalny proces) wymaga przemyślanej strategii.

Q&A

Co oznaczają litery TNMG w nazwie płytki tokarskiej?

Litery w oznaczeniu TNMG zgodnie z normą ISO określają kształt (T trójkątny), kąt przyłożenia (N kąt nominalny 0°), tolerancję wymiarową (M specyficzna tolerancja wymiarowa) i typ łamacza wióra (G jednostronny łamacz wióra).

Jaka jest główna różnica między płytkami TNMG a TNMM?

Główna różnica polega na liczbie krawędzi tnących (TNMG ma 6, TNMM ma 3) oraz konstrukcji podstawy (TNMM ma płaską podstawę zwiększającą sztywność, co czyni ją bardziej odpowiednią do obróbki zgrubnej).

Do jakich materiałów obróbkowych stosuje się płytki oznaczane symbolem P zgodnie z systemem ISO?

Symbol P w systemie ISO oznacza płytki przeznaczone do obróbki stali, która jest często oznaczana kolorem niebieskim w systemach klasyfikacji gatunków.

Co to są węgliki spiekane i dlaczego są stosowane w płytkach tokarskich?

Węgliki spiekane to kompozytowe materiały narzędziowe, charakteryzujące się wysoką twardością, odpornością na ścieranie i wysoką temperaturę. Są stosowane w płytkach tokarskich ze względu na ich zdolność do pracy w ekstremalnych warunkach obróbki skrawaniem.

Czy wszystkie płytki do noży tokarskich mają ten sam system oznaczeń?

Większość producentów stosuje system oznaczeń ISO, który ułatwia dobór płytek. Istnieją jednak także inne systemy, np. amerykański ANSI, a producenci często dodają własne oznaczenia do swoich specyficznych gatunków materiałowych i geometrii łamaczy wióra.